|
MOTORUN TANIMI
Kimyasal
enerjiyi (Benzin veya motorin) ısı enerjisine,ısı enerjisini de mekanik
enerjiye çeviren makinelere MOTOR denir.
MOTOR
ÇEŞİTLERİ
A. Yakıttan Yanma Yerine Göre Sınıflandırılması
:
1. İçten yanmalı motorlar
2.
Dıştan yanmalı motorlar
B. Zamanlarına Göre
:
1. Dört zamanlı motorlar
2. İki
zamanlı motorlar
C. Yakıt Çeşitlerine Göre
:
1. Benzinli motorlar
2. Dizel
motorlar
3. LPG motorlardır
D. Soğutma
Sistemine Göre :
1. Su soğutmalı
motorlar
2. Hava soğutmalı motorlar
MOTORUN
BELLİ BAŞLI KISIMLARI
- Silindir (Motor) Bloğu
- Silindir
Kapağı
- Karter
- Sübap (Külbütör) Kapağı
- Radyatör
-
Karbüratör
- Hava Filtresi
- Manifoltlar (Emme ve Ekzost)
-
Yağ Filitresi
- Endiksiyon Bobini
- Buji
- Krank
Mili
- Piston
- Piston Kolu
- Yağ Pompası
- Yakıt
Pompası(Benzin Otomatiği)
- Distribütör
MOTORLARDA İŞ
OLUŞUMU( 4 ZAMANLI)
1. Emme Zamanı :
Benzinli
motorlarda birinci zamanda karbüratörün hazırladığı benzin-hava
karışımı,emme manifoldul dan
geçerek açılan emme subabından silindir
içerisine alınır. Bu alım işlemi alt ölü noktaya kadar devam
eder.
2. Sıkıştırma Zamanı :
Bu zamanda içeriye alınan
benzin-hava karışımı üst ölü noktaya kadar sıkıştırılır.
3.
Ateşleme (İş) Zamanı :
Bu zamanda sıkıştırılmış olan benzin-hava
karışımı buji ile ateşlenir. Bu zamanda motorun çalışması için gerekli
olan iş elde edilir.
4. Ekzost Zamanı :
Bu zamanda
yakılmış olan benzin-hava karışımı ekzost sübabı açılır ve ekzost
manifoldu yardımıyla dışarı atılır.
YAKIT SİSTEMİ
Yakıt sisteminin
olması gerektiği gibi çalışması motorun yakıt sarfiyatına sebep
olmayacağı gibi birde
motorda beklenen performansı almamızı
sağlayacaktır.
ATEŞLEME SİSTEMİ:
Bir motordan
beklediğimiz verimi alabilmek için, yakıtın düzgün bir şekilde
ateşlenmesi gerekmektedir.
Nitekim motordaki verimi tam olarak
olabilmek için bu sistemin tam olarak çalışması
gerekmektedir.
YAĞLAMA SİSTEMİ:
Birbiri üzerinde
çalışan elemanların aşınmasını aşırı ısınmasını önlemek,çalışan
elemanların üzerinden
kopan parçacıkları taşıyarak optimum çalışma
ortamı sağlayan sisteme Yağlama Sistemi denir.
SOĞUTMA
SİSTEMİ:
Motorda silindir içinde oluşan ateşleme ve yanma sonucu
sıcaklık 1800-2500 C kadar yükselir. Sonuç
olarak , bu
sıcaklıkta elemanların uzun süreli çalışamayacağını düşünürsek motor
içindeki sıcaklığın
düşürülmesi gerektiği ortaya çıkacaktır. İki
biçimde soğutma sistemlerini ayırabiliriz.
- Su Soğutmalı
- Hava
Soğutmalı
MARJ SİSTEMİ:
Dizel ve benzinli
motorlarda,motorun çalışması için ilk hareketi sağlayan
sistemdir.
ŞARJ SİSTEMİ:
Motor çalıştığı zaman mekanik
enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren sisteme Şarj Sistemi
denir.
Motorlu araçlarda elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj
eder.
GÜÇ AKTARMA SİSTEMİ:
Motorda elde edilen mekanik
enerjisinin hareket aksamları vasıtası ile harekete
dönüştüren
sisteme denir. Şekilde elemanlarını görmek
mümkündür.
FREN SİSTEMİ:
Bir aracı durdurmak
kadar önemli olan bir şeyde zamanı gelince durdurabilmektir.
Sonuç
olarak fren sistemi araç ve sürücü tarafından oldukça önemli bir
sistemdir.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ:
Bir aracı istenilen tarafa
yönlendirebilmek için kullanılan
sistemdir.
Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG li olmak üzere
ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot
(motorin); LPG'li motorun yakıtı ise LPG gazıdır.
Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi,
yıldız tipi, boksör tipi şeklindedir.
Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava
soğutmalı diye ikiye ayrılır.
Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye
ikiye ayrılır. Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten
yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar.
Motorlar,
çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye
ayrılır.
Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava
karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur.
4 zamanlı motorlarda 4
zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; iş
zamanı da denir), egzost.
Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt
olarak motorin kullanılır.
Katalitik konvertör kullanılan araçlarda
yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır.
Bir motorun bazı parçaları
şunlardır: marş motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı,
supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir
gömleği, karter, conta, külbütör, emme supap ı, ekzost subapı, subap
iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir.
Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası)
ve enjektör de bulunur.
Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında
karbüratör, benzin pompası, buji, distribütör, bobin vardır.
ATEŞLEME SİSTEMİ
Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları
şunlardır:
Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör,
buji ile distribütör içinde bulunan platin takımı, alçak yüksek gerilim
kabloları kondansatör, tevzii makarasıdır.
Benzinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli
motorlarda bulunan distribütör' ün en önemli görevleri endüksiyon
bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve
meksefe yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzii
makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır.
Endüksiyon bobini
aküden gelen voltajı 15.000 - 25.000 volta çıkarır.
Bujilere ateşleme
sırasına göre akım dağıtan distribütördür. Motor çalışmazken kontak
anahtarı, ateşleme durumunda açık unutulursa platin ya da bobin
yanabilir.
Aracın belirli bir km'sin den sonra bazı parçaları
değişmelidir. Bunlardan biri platin ve bujidir. Ateşleme sistemi
ayarlarından biri buji ayarı ve diğeri ise platin ayarı ile avans
ayarıdır.
Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir.
Platin meme yaparsa zımparayla temizlenir.
Motorun çalışması sarsıntılı
ise, sebebi buji kablolarından birinin çıkmış olması olabilir.
Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri
bujilerin normal ateşleme yapmaması,
bir diğeri de platin ayarının
bozuk olması ayrıca bujilerin kurum bağlanmış olmasıdır.
Bujiler
ayarsız ve aşınmış ise motor çekişten düşer.
Buji ayarları yanlış
yapılmış bir aracın egzost dumanı siyahtır.
Motorun egzostundan siyah
duman çıkması durumunda karışım oranı da kontrol edilmelidir.
YAKIT SİSTEMİ
Benzinli motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları
şunlardır:
yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt göstergesi,
karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu.
Dizel motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır:
yakıt deposu, besleme pompası, mazot filtresi, enjeksiyon pompası,
enjektör, ısıtma kızdırma bujileri, yakıt göstergesi.
Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havayı süzmek ve
ve sessiz emiş sağlamaktır. Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için
basınçlı hava ile temizlemeliyiz. Öte yandan, hava filtresi tıkalı olan
motor zengin karışımla çalışır. Filtre yine de temizlenmeden motor hala
çalıştırılırsa motor boğulur.
Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli
motorlarda olur. Benzin-Hava karışımını ayarlar. Karbüratörün karıştırma
oranı 1/15'tir.
Jikle devresinin görevi, soğuk havalarda motorun çabuk
çalışmasını sağlamaktır. Jikle devresi karbüratörde bulunur. Jikle
kelebeği, karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.
Yağ filtresi yağı süzer ve temizler.
Silindir içindeki yanmış gazlar egzost manifoldu ile dışarı atılır.
Egzost susturucusu, basınçlı olarak çıkan yanlış gazların
sesini azaltır. Eğer aracın egzostundan fazla ses çıkıyorsa susturucu
patlak olabilir.
Supap ayarı, en önemli motor ayarlarından biridir. Soğuk ve sıcak
ayar olarak ikiye ayrılır.
Bir aracı kış şartlarına hazırlarken en önemli noktalardan biri
hava filtresini kışlık pozisyona almak ve otomatik jikle kışlık
pozisyonuna çevirmektir.
Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir.
Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını
sağlayan devre rölanti devresidir.
Yakıtın içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çalışır.
Yakıt sistemi ayarlarından biri rölanti ayarıdır.
Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar
basılarak marş yapılır.
Motor ısınıca stop ediyorsa karbüratöre de bakılmalıdır.
Araç kulanırken yakıt tasarrufu için
hava filtresi
temizlenmeli,
Karbüratör ayarları yapılmalı,
Jikle devresi açık
unutulmamalıdır,
Rölanti yüksek olmamalıdır,
Eskimiş bujiler
temizlenmeli,
Lastik hava basınçları normal olmalıdır,
Fren
ayarlarının sıkı olmaması,
Uygun viteste gidilmesi,
Debriyaj
kaçırması olmamalıdır,
Saatte 90/100 km hızın
geçilmemesi
gerekmektedir.
Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır.
Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabilir.
YAĞLAMA SİSTEMİ
Yağlama sisteminin parçaları:
Karter-yağ pompası,
Filtre,
Gösterge,
Seviye
çubuğu,
Yağ kanallarıdır.
Motorda yağın bazı görevleri:
Sürtünmeyi azaltmak,
Aşınmayı önlemek,
Silindir ve segmanlar
arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak,
Soğutmaya yardımcı
olmak,
Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir.
Karterin önemli görevlerinden bazıları:
Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir.
Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı
kapatılır ve 4-5 dakika beklenir. Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda
olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ
çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok
altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.
Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır.
Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır. Motorun
yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motoryağı ise sübap
muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.
Motor yağı ve yağ filtresi belli km' ler de mutlaka
değiştirilmelidir.
Motorda yağ basıncı yoksa,
yağ yok,
filtre
tıkalı,
yağ pompası arızalı,
ya da yağ müşiri arızalı olabilir.
Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları:
Karter
contasın yırtılması,
sekman ya da silindirlerin aşınması,
karterin
delik olması,
tapadan yağ sızdırmasıdır.
Yağ yakan motorun eksoztundan mavi duman çıkar.
Marşa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi
gerekir.
Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ
göstergesinden takip edilebilir.
Motor çalışırken yağ göstergesinde
anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
SOĞUTMA SİSTEMİ
Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları:
Radyatör,
Vantilatör,
Devir daim
pompası,
Termostat,
Hararet (ısı) gösterici,
Hararet (ısı)
müşiri,
İlave su kabı,
Fan motorudur.
Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su
boşaltma musluğu vardır.
Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını
çalışma sıcaklığında sabit tutar.
Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki
soğuk suyu su kanallarına yollar.
Hava soğutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer
özellik hava soğutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır.
Vantilatör kayışı V şeklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm
civarında olmalıdır. Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından
alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj
dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet
yapar.
Soğutma sisteminde su azalıyorsa
silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,
radyatör
kapağı bozuk,
radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya
delik,
kalorifer hortumları delik veya
termostat arızalı
olabilir.
Motorun hararet yapmasının nedenleri:
Radyatör peteklerinin tıkanması,
radyatörde suyun
azalması,
vantilatör kayışının gevşek veya kopuk
olması,
termostatın arızalı olması,
motor yağının
azalması,
motor soğutma suyu kanallarının tıkalı
olması,
uygun vites ve hızda gidilmemesi,
otomatik fanın
arızalı olmasıdır
Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.
Çok sıcak motora rölantide çalışırken ılık ve kireçsiz su
konur.
Motor bloğundaki su kanalları pastan yada kireçten tıkanmış ise
motor fazla ısınır.
Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması
gerekir.
Su
olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.
Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.
Termostatı sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar
ve verim düşer.
Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten
düşürür.
Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve
blok çatlayabilir.
Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup
hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı
açılır.
Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı
olabilir.
Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer
hortumlarında kaçak olabilir.
Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması
olabilir.
MARŞ SİSTEMİ
Marş sistemi motora ilk hareketi verir.
Parçaları:
akü,
kontak anahtarı,
marş motoru,
volan dişlisidir.
Marşa basıldığında marş motorunun bediks dişlisi volanın üzerindeki
dişlilerle kavranır ve volanı döndürür.
Volan da krankı döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir.
Marş durumunda marş motoru hiç dönmüyorsa:
akü
bitik,
akü kutup başları gevşek,
akü kutup başları oksitli,
marş
otomatiği arızalı,
marş motoru sargıları arızalı yada sigortası atık
olabilir.
Motor çalışırken marş yapılırsa volan dişlisi, marş motoru ve marş
dişlisi zarar görür.
Marşa basıldığında marş motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun
aküde-kutup başlarında olabilir.
Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup
başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla
birleştirilir. Her iki akünün de voltajı aynı olmalıdır.
Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz.
Marşa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü
biter.
Marş yapıldığında tık diye bir ses gelip, marş motoru çalışmıyorsa
akü kutup başları gevşek olabilir.
Vantilatör kayışı hareketini volant kasnağından alır ve pervaneyi
-devir daim pompasını- şarj dinamosunu çalıştırır. Kayış koparsa vantilatör
pervanesi - devir daim pompası ve şarj dinamosu hareket.
ŞARJ SİSTEMİ
Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren
aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
Şarj sisteminin parçaları:
alternatör,
konjektör (regülatör),
şarj
lambası,
vantilatör kayışıdır.
Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile
aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda
alternatör değil, şarj dinamosu bulunur.
Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt
ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve
voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.
Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani
alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir.
Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi
sağlar.
Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcıları besler.
Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları
bozulabilir.
Vantilatör kayışının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından
anlaşılır.
Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları
zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.
Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı
gevşek olabilir yada alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör
kömürü aşınmış olabilir.
Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden
bazıları:
Şarj ikaz lambasının yanması.
Motordan ani bir sarsıntı yada ses
gelmesi.
Yağ lambalarının yanmasıdır.
Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur.
Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya
konjektör arızalı olabilir.
Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası
sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ
Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park
lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma
lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.
İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites
lambası, korna bulunur.
Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz
sistemi gibi elektrikli devrelerde de:
akü, kablolar, kablo
bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alıcı
olarak da ampuller bulunmaktadır.
Bu sistemlerin en önemli arızaları:
kısa devre,
kablo
kopukluğu,
akü bitmesi,
akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup
başı gevşekliği,
ampul yanması,
sigorta atması,
anahtarların
arızalanmasıdır.
Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır.
Farlardan bir kısmı ya da hiçbiri yanmıyorsa, sigortası atık
olabilir.
Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz.
Sigortalar atıksa bunun yerine aynı amperde sigorta
takılır.
Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz.
Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı
olabilir.
Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı
olabilir.
Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulu yanmış
olabilir.
Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır.
Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya
paslanmış olabilir.
Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi
korumaktır.
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI
Güç aktarma organları sırasıyla:
Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar,
tekerleklerdir.
Difransiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen
hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek,
virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat
viraj almayı temin etmektir.
Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı
keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır.
Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere
iletirler.
Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar.
Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı
durursa debriyaj balatası aşınır.
Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra
debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır.
Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli
koparsa araç vitese geçmez.
Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj
pedalından ayak çekilip yeniden basılır.
Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır.
Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam
basılmamıştır.
Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını
sıyırabilir.
Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat
edilir.
LASTİKLER
Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km' de yer
değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.
Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans
oluşursa araçta titreşim oluşur. Bu titreşimler en çok direksiyon
simidinde hissedilir.
Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili
olmalıdır.
Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak
ortadan aşınırlar ve araç titrer. Aracın lastikleri araca binileceği zaman
kontrol edilir.
Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir.
Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır.
Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiç bir şey
yapılamaz.
Lastiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlarını
belirtir.
Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir
tarafa çeker.
Bijonların temizliği kuru bezle yapılır.
FRENLER
Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El
freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola
devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz.
Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:
-Motor freni (kompresyon freni)
-Ayak freni
-El
freni
Ayak freni 3 tiptir:
-Hidrolik fren
-Havalı
fren
-Karma fren
Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:
Fren pedalı
Merkez pompası
Fren boruları
Tekerlek
silindirleri
Fren diski
Fren balatası
Kampanalar
Fren ayar
sistemleri
Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve
kompresör bulunur.
ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini
bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır.
Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren
hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gevşek olabilir. Fren
sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.
Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları
donarak yapışır.
Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye
edilir.
Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik
olabilir.
Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk
olabilir.
Ön
lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa
çeker.
Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor
stop ettirilirse asla fren tutmaz.
Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa
araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ
Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar. Direksiyon simidi,
direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot,
rot başı bu sistemin bazı parçalarıdır.
Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme,
gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster / King-pim/ rot ve
direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin
aşınması, direksiyon boşluğu artırır.
Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da
direksiyon boşluğunu artırır.
Ön
düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır.
Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ
Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve
gövdesiyle birleştirildiği sistemdir. Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar
(makaslar) ve amortisörlerden oluşur.
Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise
genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır.
Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır.
Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
BAKIMLAR
Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine,
yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır.
Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı
yapılır.
Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki
oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm
üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık
tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital
göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz.
Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik
birikmiştir.
Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları
çıkarılır.
Akü 2 kutup başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni
parça konsa akü kısa devre olup patlar.
Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz
yağı ile temizlenir.
Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir.
Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir. Rodaj
süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç
konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.
DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER
Dizel motorlarda silindire sadece hava doldurulur ve yanma
sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır.
Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yapılacak işlerden
biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt
sisteminin suyunun alınmasıdır.
Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur.
Enjektörler kendilerine enjeksyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki
sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar.
Enjeksyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı
basınçlı olarak enjektörlere yollar.
Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır.
Hava yapmanın nedenleri:
-yakıtın bitmesi,
-boru ve
rekorların gevşemesi,
-yakıt borularının sökülmesi,
-filtrenin
temizlenmesi veya değişmesidir.
Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt
pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda
marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt
filtresi de takılı olabilir.
Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek
için kızdırma bujileri kullanılır.
|
